تبلیغات
مكتب امام علی علیه السلام - دین از نظر قرآن و پایه اساسی‌ آن

دین از نظر قرآن و پایه اساسی‌ آن

نویسنده :علی عباس زاده
تاریخ:سه شنبه 3 مرداد 1396-06:47 ق.ظ

دین از نظر قرآن و پایه اساسی‌ آن

مـا‌ گـروه مسلمانان که پیشینیان ما تقریبا چهارده قرن پیش ازین زیر پرچم‌ اسلام رفتند و ماها‌ نـیز بدنبال آنها رهسپار همین راه شدیم و تا حدی قدم بجای قدمهای‌ آنها‌ می گذاریم در کـتاب آسمانی خود ‌«قرآن‌ کـریم» ذخـائر علمی بسیار شگرفی‌ داشتیم که اسرار جهان هستی و حقائق زندگی انسانی را با آن همه ابهام و پیچیدگی‌ که دارد پیش چشم ما حل کرده و برای افهام ما قابل هضم می کند‌،(یا لااقل(باید گـفت) این ادعا را داشته‌ایم و خود را در تنظیم برنامه زندگی به تمام معنی سعادتمندانه، و تشخیص خط تعالی و ترقی معنوی و صوری و پیشرفت روحانی و جسمانی، ثروتمند از همه چیز مستغنی‌ فرض‌ می کردیم.

بخش اعتقادات شیعه تبیان

آسمان، معنویت، دین

ولی متأسفانه اختلافات داخلی صدراسلام همتهای بـلند مـا را که می بایست‌ صرف استخراج ذخائر علمی و پرده برداری از روی حقائق زندگی شود از محور خود کنار زده و بجای دیگر متوجه‌ ساخت‌.

مسلمانان بجای اینکه بدستور صریح قرآنی عمل کنند و فکر اجتماعی‌ نمایند و خواسته‌های جـامعه اسـلامی را خواسته فردی خود بدانند؛خود را بگرداب‌ فکر فردی انداخته یعنی بجان هم افتادند‌.

و در‌ نتیجه، در کمترین فاصله زمانی، روش روشن صد در صد آزاد اسلامی‌ تبدیل بیک امپراطوری تاریک قیصری و کسرائی گردیده و زنـجیر اسـتعباد و زورگوئی‌ و ستمگری، دست و زبان جامعه حقیقی اسلام را‌ بست‌!

البته‌ این آقایان فرمانروایان با کمال‌ تیزبینی‌ نقاط ضعف کار خود را میدیدند و بدست یک عده مزدور ماده پرست که مـورد ارادت عـامه مـردم بودند فکر واقع بینی‌‌ و حـقیقت‌ شـناسی‌ را از مـغزهایشان بیرون کشیدند و با تزریق و تلقین‌ یک‌ رشته افکار سست و راهی و بی‌اثر سرگرمشان نمودند و همتهای بلند و نهضت‌های مترتب را می کشتند و خفه می کردند.

و در اثـر هـمین سـیاست‌ عامهء‌ مردم‌ زندگی آزادانه اسلامی را بزندگی بردگان‌ عـهد بـاستان تفسیر کرده‌، و آئین پاک اسام را همان زورگوئیهای فرمانروای وقت‌ (ظل اللّه‌ها) و عدالت و امنیت اجتماعی دینی را همان کوبیدن کسی‌ که‌ بـسلطان‌ وقـت‌ گـردنکشی کند و خاموش کردن هر صدای مخالفی که بلند شود فرض میکردند‌!

و درس حقائق قرآنی در اثر مساعی آنان در همان مرحلهء الفاظ و حروف و نکات‌ ادبی و یک سلسله بحثهای‌ پر‌ از‌ تعصب مذاهب متنوعه کـه در اثـر اخـتلافات اولیه پیدا شده بود واقف‌ گردید‌ و اگر‌ احیانا کسی(یا کـسانی)سـر بلند کرده و با ندای وجدان‌ نامی از حقائق قرآن‌ بزبان‌ می آورد‌ پاسخش بدم شمشیر و چوبه دار و شکنجه‌هائی که‌ در کـنج زنـدانهای تـاریک در انتظار آنان بسر‌ می برد‌ موکول می شد! اینها حقائقی است‌ که هیچ مـورخ مـنصف نـمی تواند پرده برویش بکشد‌.

جامعه‌ اسلامی‌ به انحطاط اخلاقی و خمود فکری گرفتار شدند و در گرداب‌ جهالت فرو رفـتند؛ ایـن وضـع دیری‌ نپائید‌ که تمدن اروپائی با همه آرایش خود که‌ چشم هر بیننده‌ای را خیره می کرد‌ از‌ مـغرب‌ طـلوع کرد.

منطق اولیای‌ امور‌ و رهـبران جـامعه و روشنفکران ما اینست که میگویند: امروز دیگر دنیای مترقی(یعنی‌ اروپا‌) با تـشریفات مـذهبی موافق نیست! مقررات‌ جاریهء ما باید دنـیا‌ پسـند‌(یـعنی اروپا پسند)باشد! فلانی‌ روشنفکر‌ است(یعنی مـانند اروپائیـها تفکر دینی نمی کند!)و نظائر این سخنان زیاد است.

اروپائیها با همه وسائل استعباد و استعمار،که در رأس آنها آزادی در هرگونه‌ شهوت‌ رانی‌ و سـلاحهای مـخرب و هـولناک و از همه بالاتر تبلیغات قرار داشت مجهز بودند و با‌ مؤثرترین‌ وسائل‌ به ما تلقین کافی کـردند کـه افکار علمی و روش زندگی ما در بازار جهان هیچگونه ارزشی‌ ندارد‌، فکر‌ فکر اروپائیها، و روش روش آنـها، و زنـدگی عـملی‌ زندگی عملی آنها است، و برای‌ ترقی‌ در سیر انسانیت هیچ تکلیفی جز اینکه در فکر و عمل‌ دنـبال اروپائیـها را گرفته و با تبعیت‌ بی‌چون‌ و چرا او تقلید کورکورانه پیش رویم نیست.

با ایـن تـلقین اسـتقلال فکری‌ اکثریت‌ قریب به اتفاق ما که صدها سال بود‌ رو‌ بضعف‌ و انحطاط سیر می کرد به کلی از مـیان رفـت‌ و بـقایای‌ همت و اراده خود را هرچه بود باختیم، دیگر پیش ما انسانی جز غربیها‌، و دنـیائی‌ جـز غرب؛ و زندگی جز وضع‌‌ حاضر‌ اروپا، و سعادتی‌ جز‌ روش‌ ماده پرستی آنها نیست.

منطق اولیای‌ امور‌ و رهـبران جـامعه و روشنفکران ما اینست که میگویند: امروز دیگر دنیای مترقی(یعنی‌ اروپا‌) با تـشریفات مـذهبی موافق نیست! مقررات‌ جاریهء ما باید دنـیا‌ پسـند‌(یـعنی اروپا پسند)باشد! فلانی‌ روشنفکر‌ است(یعنی مـانند اروپائیـها تفکر دینی نمی کند!)و نظائر این سخنان زیاد است.

بالاخره‌ کار‌ ما به اینجا کـشیده کـه تاریخ‌ حوادث‌ دینی‌ و تفسیر حـقائق اسـلام‌‌ و قضاوت‌ دربـاره آنـها را نـیز‌ باید‌ از غربیها پرسیده و یاد گیریم بـاید از اروپائی پرسـید معنی دین چیست؟ معنی اسلام چیست؟ اسلام بچه پایه‌ای‌ متکی‌ است؟ ارزش معارف‌ و قوانین اسلامی چه بوده و تـاثیرش‌ در‌ سـعادت زندگی‌ تا‌ چه‌ پایه است؟

خلاصه آنـچه از‌ افکار اروپائیان تراوش مـیکند و تـا حدی تعلیمات ناقص دست خـوردهء خـودمان تاییدش میکند اینست که‌: دین‌ یک سلسله اعمال تشریفاتی است که‌ پس‌ از‌ مـرگ‌ انـسان‌ را خوش بخت‌ میسازد‌ و بنیادش روی خـداشناسی اسـت بـه این ترتیب که‌ انـسانهای اولیـه که در عهد اساطیر زنـدگی مـیکرده‌اند در‌ جهان‌ با‌ پدیده‌ها و حوادثی روبرو میشوند که علل و اسباب‌ آنها‌ برایش‌ قابل‌ درک‌ نـبود‌، مـانند روح و حالات روحی و حوادث آسمانی و حوادث عـمومی دیـگر مانند زلزله و طـوفان و وبـاء و طـاعون و نظائر آنها و در نتیجه چـاره‌ای جز اثبات یک علت مجهولی فوق طبیعت بنام‌ خدای جهان(که‌ باید از مهر و رحمتش امـید داشـت از خشم و غضبش ترسناک بود)نداشته اسـت.

نـتیجه‌ای کـه از ایـن نـظر میتوان گرفت ایـنست کـه: اکنون که بشر با نیروی‌‌ شگرف‌ علمی خود اکثر این مجهولات را حل کرده و مقدار ناچیزی هـم کـه بـاقیست‌ (1) کارهای تشریفاتی به یک رشته کارهائی گفته مـیشود کـه نـسبت به مقصد اصـلی جـنبه آداب‌ و رسوم ظاهری داشته‌ و بود‌ و نبود آنها در اصل مقصد دخالتی ندارد مانند آداب غذا خوردن‌ و رسوم ملاقات، و به اعمال دینی از این راه تشریفات مذهبی گفته میشود که‌ در‌ زندگی انسانی‌ تـاثیر اساسی ندادند‌؛ این‌ تعبیر نیز از همین طرز فکر سرچشمه گرفته است.

با ایـن تـلقین اسـتقلال فکری‌ اکثریت‌ قریب به اتفاق ما که صدها سال بود‌ رو‌ بضعف‌ و انحطاط سیر می کرد به کلی از مـیان رفـت‌ و بـقایای‌ همت و اراده خود را هرچه بود باختیم، دیگر پیش ما انسانی جز غربیها‌، و دنـیائی‌ جـز غرب؛ و زندگی جز وضع‌‌ حاضر‌ اروپا، و سعادتی‌ جز‌ روش‌ ماده پرستی آنها نیست

در شرف حل شدن است؛ دیگر برای دین و آئین اساسی باقی نمی ماند که انسان با‌ امید‌ آن یا ترس از‌ آن‌، زیـر بـار مقررات دینی برود؛ دیگر دین را جز یک سلسله تشریفات غیر واقعی نمیشود محسوب داشت!

و اگر یک اساس واقعی هم برای دین فرض شود نظر به اینکه مقررات دینی‌ تنها‌ بـا جـهان پس از مرگ سر و کار دارد نسبت به زندگی این جهان بی‌ارتباط است تنها جنبه‌ تشریفاتی خواهد داشت، و در هر صورت مشکلات زندگی را از راه دانش و مصلحت‌ وقت بایدحل‌ نمود‌ نـه از‌ راه دیـن و منطق تقلیدی که یادگار عـهد اسـاطیر است.

البته ما از کسانی که(به اصطلاح) از جانبی‌ سرگرم مبارزه با طبیعت و مشغول‌ رام کردن ماده سرکش و تسخیر فضا‌ گشته‌ و از‌ جانبی دست به گریبان سیاستهای پیچیده‌ و کـشمکش‌های روزانـه جهان پرآشوب بوده و از جـانبی مـزهء تعلیمات کلیسا در قرون‌‌ ‌‌وسطی‌ هنوز از کامشان نرفته است در خصوص دین تفسیری بهتر از این و نظری‌ صائب‌تر‌ ازین‌ توقع نباید داشته باشیم!.

ولی اینقدر هست که قرآن کریم «دین» را به یک معنی دیگر‌ تـفسیر کـرده و اساس‌ آن را به نحوی دیگر معرفی نموده و در توضیح و اثبات مقصد خود‌ منطقی دیگر استعمال میکند‌.

بیان‌ مطلب اینکه: ما بی‌اینکه کمترین تردیدی داشته باشیم با شعور فطری‌ و وجدان خدادادی خود مـیفهیم کـه سیر جـهان هستی و گردش نظام آفرینش بدون‌ هیچگونه استثناء روی قانون علیت و معلولیت جاری میباشد‌، نمیتوانیم باور کنیم‌ که پدیـده و حادثه‌ای که روزی نبوده و روزی دیگر بوجود می آید خود بخود و بی جهت‌ بوجود آمـده و جـزئی از اجـزای جهان قرار گیرد.

طبق همین نظر و موضوع هم آهنگی که‌ در‌ اجزای جهان آفرینش مییابیم‌ هرگز شک نـخواهیم‌ ‌داشـت که همه اجزای جهان در پیدایش و گردش زندگی یک پدیده‌ (هرچه ناچیزتر هم بـاشد) دخـالت داشـته و مؤثر میباشد! کمترین حرکت و جنبشی از‌ کوچکترین‌ ذره‌ای از ذرات جهان معلول و محکوم موجودی اجزای جهان با نـیروی‌ فوق‌العاده‌ای که دارد بوده است و در این حادثه همه حوادث موجود جهان و همه حوادث‌ گـذشته تا جائی که از‌ مـحاسبه‌ مـا بیرون است سهیم میباشند، این حقیقتی است که فلسفه و علم آن را با رساترین وسائل خود آفتابی نموده است.

و در نتیجه(ناگزیر) باید گفت که انسان(که یک پدیدهء‌ جهانی‌ و دارای‌ آثار و اعـمالی است) پدیده‌ای است‌ مرتبط‌ به همه‌ جهان بطوری که هیچگونه استقلالی از خود نداشته و از وجود و ساختمان داخلی گرفته رفتار و کردار و هرگونه گردش زندگی‌ او تحت تاثیر عوامل‌ بیشمار‌ و نیروی‌ بیرون از اندازه جهان هستی که خـود نـیز‌ جزئی‌ از آنها است میباشد(یعنی اراده آفریدگار و پروردگار جهان.)

خلاصه آنـچه از‌ افکار اروپائیان تراوش مـیکند و تـا حدی تعلیمات ناقص دست خـوردهء خـودمان تاییدش میکند اینست که‌: دین‌ یک سلسله اعمال تشریفاتی است که‌ پس‌ از‌ مـرگ‌ انـسان‌ را خوش بخت‌ میسازد‌ و بنیادش روی خـداشناسی اسـت بـه این ترتیب که‌ انـسانهای اولیـه که در عهد اساطیر زنـدگی مـیکرده‌اند در‌ جهان‌ با‌ پدیده‌ها و حوادثی روبرو میشوند که علل و اسباب‌ آنها‌ برایش‌ قابل‌ درک‌ نـبود‌، مـانند روح و حالات روحی و حوادث آسمانی

انسان در هستی خود مانند قطره آبی است که جزء‌ دریائی‌ بیکران‌ بوده و در شکم امواج‌ خروشان آن در نهایت زبونی دون‌ کمترین مقاومت و سرکشی و بـدون کـوچکترین‌ امتیاز تبعیت و فرمانبرداری را انجام داده و بالا و پائین میرود، راستی چه اندازه مسخره‌ آمیز‌ و مضحک‌ است که ما جماعت بشر هوای نخوت در سر انداخته و باور‌ کنیم‌ که ما نیز استقلالی از خـود داشـته و با طبیعت مبارزه نموده و به تسخیر این جهان پهناور پرداخته‌‌ و چرخ‌ گردون‌ را از هر جهت فاتحانه و قاهرانه به دلخواه خود به گردش در خواهیم‌ آورد و پیوسته‌ با‌ پر‌ و بال خیال از این خوابهای شیرین به پرواز درآئیم.

چه استقلال؟ و کـدام دلخواه؟ و چـطور مـبارزه و پیروزی و قهر و غلبه؟ در صورتی که‌ هستی‌ نـاتوان‌ مـا و نـیروی اندیشه‌ای که داریم و تنظیم فکر و موادی که جمع‌ آوری می کنیم و وسائلی که‌ بکار‌ می‌بندیم و پدیده تازه‌ای که به دست می آوریم همه و همه‌ تـحت تـأثیر تـام این جهان‌ پهناور‌ و نیروی‌ شگرف حیرت آور آن بوده و خـلاصه سـاخته‌ و پرداخته آن می باشد.

و انتخاب و اراده ما جزئی‌ است‌ از صدها هزار اسباب و عواملی که در آن کار می کند و در عین حال‌ از‌ وسائل‌ دستگاه آفرینش مـی باشد ایـن دعـاوی شاعرانه(با طبیعت سرکش مبارزه می کنیم و آن را بدلخواه خود رام‌ میسازیم‌ هرچه میخواهیم خواهیم آفرید؟) نظیر دعاوی کسی است که در اثر محرومتیهائی که‌ در‌ زندگی‌ نصیبش شده زبان به شکایت‌ بـاز کـرده و دسـتگاه آفرینش و آفریدگار را به باد انتقاد میگیرد: چرا دارائی‌ من‌ از‌ دستم رفت؟ چرا صحت بـدن از مـن گرفته شد؟ این چه ستمی است یگانه میوه دلم‌ از‌ کنارم رفت؟ این بیچاره مشتبه نیز خیال می کند که در برابر آفـریدگار دسـتگاه‌ آفـرینش استقلالی دارد، حقوق حقه‌ای‌ دارد‌ که حتی دستگاه آفرینش حق دخالت در آن را ندارد، غافل از‌ ایـنکه‌ خـودش و هـر چه به خودش نسبت میدهد همه و همه‌ از‌ آن‌ دستگاه‌ آفرینش بوده و این استقلال و حقوق ادعائی‌ کـه‌ وی دارد پنـدارهائی اسـت که از چهار دیوار خیال او بیرون نیست!

خلاصه‌ در‌ نتیجه اینکه انسان جزئی از‌ جهان‌ آفرینش و مـحکوم‌ ایـن‌ سازمان‌ است و این‌ سازمان است که هر پدیده‌ای از‌ پدیدهای‌ خود را به وجود آورده و آن را به سوی کمال و رفـع‌ نـواقص وجـودیش رهبری مینماید‌1

اوست‌ که دانه گندم را با قوا‌ و وسائلی در داخل وجودش‌ تجهیز‌ کرده و بـه فعالیت وا داشـته‌ و از‌ حالی‌ بحالی و از وضعی به وضعی منتقل ساخت و بالاخره آن را یک بوته که کاملی دارای خـوشه‌های‌ مـتعددی است قرار میدهد اوست‌ که‌ با‌ تجهیز و مراقبت هسته‌ ناچیزی‌ را درختی‌ برومند میکند‌ و همچنین‌ اوسـت کـه بواسطه توازنی که در میان همه اجزای جهان برقرار کرده برای هر موجودی‌ یـک‌ راه رشـد و کـمال گذاشته که اگر‌ در‌ آن مجرا‌ قرار‌ گیرد‌ همه‌ اجزاء جهان موافق‌ و مساعدش هستند وگرنه یک زنـدگی مـتناقض پیـدا کرده و با مقاومت‌ و مشاجرهء همگانی جهان روبرو شده‌ و بالاخره‌ وادار خواهد شد کـه بـه سیر طبیعی‌ خود‌ بر‌گردد‌ یا‌ بکلی از بین‌ رود‌(این مسئله بسیار قابل دقت است.)

راستی چه اندازه مسخره‌ آمیز‌ و مضحک‌ است که ما جماعت بشر هوای نخوت در سر انداخته و باور‌ کنیم‌ که ما نیز استقلالی از خـود داشـته و با طبیعت مبارزه نموده و به تسخیر این جهان پهناور پرداخته‌‌ و چرخ‌ گردون‌ را از هر جهت فاتحانه و قاهرانه به دلخواه خود به گردش در خواهیم‌ آورد و پیوسته‌ با‌ پر‌ و بال خیال از این خوابهای شیرین به پرواز درآئیم

انسان نیز کـه بـا نوعیت خود یکی از اجزاء آفرینش‌ میباشد‌، دستگاه‌ آفرینش‌ برای وی ساختمان مخصوصی تـهیه کـرده‌ و زندگی‌ ویژهء‌ تعیین‌ نموده‌ که‌ در طی آن‌ بـا تـجهیزات مخصوصی که دارد نواقص وجودی خود را رفع نـموده و بـه سعادت و کمال‌ («قل اللّه یـحییکم ثـم یمیتکم ثم یجعمکم الی یوم القیمة لا ریب فیه‌»الجاثیه 26) الذی اعطی کلشیی‌ء خلقه ثم هدی(سوره طه) خدائی که به هر‌ چیز خـلقت ویـژه او را دارد و پس‌ از آن بسوی مقاصدش رهبری فـرمود.

قرآن کریم‌1تشخیص‌ میدهد‌ که حیات انسانی حیاتی است جاودانی کـه بـا مرگ‌ قطع نمی‌شود و در نتیجه‌(فمن اتبع هدای فلا یضل و لا یشقی و من اعرض عن ذکری‌ فان له معیشة ضنکا‌ و نحشره‌ یوم‌ القیمة اعمی(طه 125) باید روشـی را در زندگی اتخاذ نماید کـه هـم بدرد این سرای‌ گذران و هـم بـدرد آن‌ سرای‌ جاویدان بخورد؛راهی را برود که ویرا بسر منزل سعادت‌ دنیا و آخـرت(هـر دو)برساند،این روش همان است کـه قـرآن بـنام دین‌ مینامد‌ و ایـن هـمان روش خواهد بود‌ که‌ از نـیروی عـمومی و اقتضای کلی دستگاه آفرینش الهام و سرچشمه میگیرد.(فاقم وجهک للدیـن حـنیفا فطرة اللّه التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق اللّه ذلک‌ الدین القیم(روم 30)

از بحثهای گذشته روشن شد که دین از نـظر مـنطق قرآن یک روش‌ زندگی‌ اجتماعی‌ اسـت کـه انسان اجـتماعی‌ بـمنظور‌ تـأمین سعادت زندگی اتخاذ نـموده باشد.

البته نظر باینکه زندگی انسان محدود باین جهان پیش از مرگ نیست این‌ روش باید هـم مـشتمل بر قوانین و مقرراتی بوده باشد کـه بـا‌ اعـمال‌ و اجـراء آنـها سعادت‌ و خوشبختی دنـیوی انـسان تأمین شود و هم مشتمل بر یک سلسله عقائد و اخلاق و عبادات‌ است که سعادت آخر را تضمین مـینماید و نـظر بـاینکه حیات انسان یک حیات متصل‌‌ است‌ هـرگز ایـن‌ دو جـنبهء دنـیوی و اخـروی از هـمدیگر جدا نمیشوند.

و نیز روشن شد که اساس دین باید همان دستگاه‌ واقعی آفرینش قرار گیرد نه‌ امیال و عواطف بی‌بند و بار انسانی یعنی‌ آنچه‌ خلقت‌ و آفرینش انسانی از حـوائج و نیازمندی‌ های وجودی دارد و برای رفع آنها با تجهیزاتی مجهز شده است در ‌‌دین‌ که یکروش‌ اجتماعی است رفع آنها بطور عادلانه در نظر گرفته شود،نه‌ آنچه‌ خوش‌ آیند و دلخواه‌ انسان است بی‌اینکه دستگاه آفرینش آن را تصویب‌ کند، زیرا دلخواه حقیقی انسان‌ هـمان اسـت که از دستگاه آفرینش الهام و سـرچشمه مـیگیرد نه یک رشته توهمات هوس‌ آمیز که از راه جهالت برایش مشتبه گردیده است.

و به عبارت ساده‌تر به نظر‌ قرآن‌ کریم‌(کتابا انزل من بعد موسی یـهدی الی الحق و الی طریق مستقیم) باید در جامعه انسانی متقضای حق(آنچه‌ بـحسب واقـع باید کرد) اجرا شـود نـه مقتضای عواطف‌(و لو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات و الارض)؛ (خواسته‌های مردم با قطع نظر از نفع و ضرر حقیقی) مردم یا یک نفر فرمانروای‌ مطلق‌ العنان!

از این جاست که اسلام معتقد است که در جامعه باید حقوق واقعی فرد فرد بـدون اسـتثناء مراعات شود ولی روشهای استبدادی معتقدند که باید در جامعه‌ خواسته‌های یک‌ فرمانروا‌ اجراء گردد، و روشهای مختلف دموکراسی، خواسته‌ اکثریت جماعت(نصف افراد جامعه بعلاوه یک واحد) را مقیاس قرار داده و خواسته اقلیت(نـصف مـنهای واحد) را بـی‌ارز قرار داده و القاء می نمایند‌.


منبع:  درسهایی از مکتب اسلام ، بهمن 1338، سال دوم - شماره 2 / علامه محمدحسین طباطبایی




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Buy cialis
جمعه 16 آذر 1397 12:13 ب.ظ

You made your position quite clearly.!
cialis generico online acheter cialis kamagra cuanto cuesta cialis yaho cialis side effects dangers calis cialis uk walgreens price for cialis cialis generico in farmacia acquisto online cialis acquisto online cialis
buy cheap cialis in canada
پنجشنبه 15 آذر 1397 05:00 ب.ظ

You actually explained it adequately.
side effects for cialis tadalafil 20 mg dosagem ideal cialis does cialis cause gout buy cialis cheap 10 mg cialis 5 mg scheda tecnica female cialis no prescription cialis lilly tadalafi miglior cialis generico cialis ahumada
buy generic cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 09:16 ب.ظ

You explained that exceptionally well.
acheter du cialis a geneve i recommend cialis generico cialis daily reviews cialis 100mg suppliers click here to buy cialis cialis for sale south africa cialis 5 mg para diabeticos buy original cialis tadalafil tablets deutschland cialis online
buy tadalafil online
چهارشنبه 14 آذر 1397 06:43 ق.ظ

Regards. An abundance of material!

generic cialis at walmart buy cheap cialis in uk cialis super acti walgreens price for cialis precios de cialis generico cialis with 2 days delivery estudios de cialis genricos generic cialis 20mg tablets where cheapest cialis cialis free trial
buy cialis online without a prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 07:19 ب.ظ

Nicely put, Thanks!
cost of cialis per pill buy cialis uk no prescription low cost cialis 20mg cialis 5 mg funziona rx cialis para comprar we recommend cheapest cialis price cialis best generic for cialis canada discount drugs cialis cialis wir preise
Cialis pills
سه شنبه 13 آذر 1397 08:15 ق.ظ

Perfectly voiced certainly! .
cialis 5 mg para diabeticos when will generic cialis be available cialis efficacit cialis qualitat cialis generico postepay cialis for sale cialis professional from usa generic cialis review uk get cheap cialis buy cialis online legal
Buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 08:22 ب.ظ

Terrific content. Thanks!
cialis daily cialis e hiv cialis 200 dollar savings card cialis dose 30mg brand cialis nl cialis price thailand cialis usa cost pastillas cialis y alcoho only now cialis 20 mg buy generic cialis
buy cialis online cheap
دوشنبه 12 آذر 1397 07:53 ق.ظ

Very good tips. Appreciate it.
cialis purchasing link for you cialis price cialis generic sublingual cialis online fast cialis online cialis 10mg prix pharmaci warnings for cialis cialis 5 mg para diabeticos cialis generico lilly where do you buy cialis
buy cialis pills online
یکشنبه 11 آذر 1397 07:52 ب.ظ

Whoa lots of superb facts.
bulk cialis walgreens price for cialis prices on cialis 10 mg look here cialis cheap canada cialis generico in farmacia generic cialis pill online cialis 5 mg schweiz tadalafil 5mg cialis coupons printable cialis dosage recommendations
buy cialis germany
یکشنبه 11 آذر 1397 07:20 ق.ظ

Appreciate it. Numerous knowledge!

cipla cialis online cialis 20mg click here cialis daily uk buy cialis uk no prescription generic cialis soft gels cialis from canada we like it cialis price cialis 20 mg cost cialis daily dose generic enter site natural cialis
Cialis online
شنبه 10 آذر 1397 08:08 ب.ظ

You actually suggested that exceptionally well.
cialis 5mg billiger weblink price cialis cialis uk buy original cialis cialis efficacit deutschland cialis online cialis for sale in europa miglior cialis generico cialis wir preise estudios de cialis genricos
buy cialis without a doctor's prescription
شنبه 10 آذر 1397 06:59 ق.ظ

Kudos. Quite a lot of tips!

look here cialis order on line cialis super kamagra we choice cialis pfizer india click now cialis from canada buy name brand cialis on line brand cialis generic female cialis no prescription achat cialis en itali cialis for sale south africa click now cialis from canada
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 07:42 ب.ظ

This is nicely expressed! .
cialis from canada cialis in sconto cialis coupons we like it cialis soft gel sublingual cialis online cialis 20 mg cialis coupon look here cialis cheap canada cialis et insomni cialis baratos compran uk
buy cialis germany
جمعه 9 آذر 1397 07:53 ق.ظ

Kudos! Very good information!
generic cialis levitra cialis generico milano generic cialis cialis reviews we recommend cheapest cialis enter site very cheap cialis cialis alternative what is cialis cialis rckenschmerzen cialis italia gratis
Cialis generic
پنجشنبه 8 آذر 1397 08:43 ب.ظ

Perfectly expressed genuinely! !
cialis australian price tadalafil 20 mg cialis kaufen cialis 30 day trial coupon cialis for sale south africa cialis coupons printable cialis y deporte cuanto cuesta cialis yaho buy cialis uk no prescription warnings for cialis
buy cialis without a doctor's prescription
پنجشنبه 8 آذر 1397 09:07 ق.ظ

Many thanks. I value it!
buy original cialis buy brand cialis cheap buy cialis cheap 10 mg cialis dosage amounts cialis generico online cialis pas cher paris miglior cialis generico cialis 5 mg scheda tecnica acheter cialis meilleur pri cialis online nederland
buy cialis online safely
چهارشنبه 7 آذر 1397 08:18 ب.ظ

Cheers, Useful stuff!
achat cialis en suisse cialis 30 day sample purchase once a day cialis buy brand cialis cheap viagra or cialis cialis tablets low cost cialis 20mg recommended site cialis kanada canada discount drugs cialis cialis 05
Cialis pills
چهارشنبه 7 آذر 1397 08:33 ق.ظ

Thanks a lot. Lots of advice!

cialis 5 mg schweiz cialis patent expiration can i take cialis and ecstasy how much does a cialis cost cialis 30 day trial coupon cialis 5 mg para diabeticos cialis generika in deutschland kaufen cialis price thailand cialis efficacit get cheap cialis
Cialis prices
چهارشنبه 11 مهر 1397 09:41 ق.ظ

Whoa lots of awesome facts.
generic cialis in vietnam compare prices cialis uk cialis 10 doctissimo cialis prices cialis side effects rx cialis para comprar cialis 20mg cialis uk cialis 5 mg funziona cialis 5mg prix
buy cialis medication
دوشنبه 9 مهر 1397 07:44 ق.ظ

Regards, I enjoy it!
cialis rezeptfrei sterreich cialis farmacias guadalajara cialis 5 mg scheda tecnica safe site to buy cialis online buy cialis sample pack prix de cialis cialis 5mg ou trouver cialis sur le net tadalafil tablets prices on cialis 10 mg
canadian pharmaceuticals reviews
یکشنبه 1 مهر 1397 08:32 ق.ظ

Appreciate it, Numerous stuff.

rx from canada canadian medications safe canadian online pharmacies canadian pharmacys pharmacy near me canadian pharmaceuticals online canadian viagra canada online pharmacies northwest pharmacies mail order drugs for sale on internet
cialisvipsale.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 05:29 ق.ظ

You made your point quite nicely!!
viagra cialis levitra cialis without a doctor's prescription cialis manufacturer coupon cialis kaufen cialis for bph buy name brand cialis on line cialis from canada cilas cialis australia org precios cialis peru
eddrugsgeneric.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 08:35 ب.ظ

You reported that very well.
cialis 5 mg funziona trusted tabled cialis softabs we recommend cialis info best generic drugs cialis how does cialis work order cialis from india cialis for sale in europa cialis side effects dangers get cheap cialis cialis professional from usa
viagra pills
سه شنبه 13 شهریور 1397 02:54 ب.ظ

Fantastic content. Thanks a lot!
safely buy viagra online how to buy viagra cheap sildenafil without prescription uk how to get viagra online viagra purchase uk online pharmacy generic viagra can u buy viagra online buy generic viagra paypal cheapest generic viagra uk how to get viagra
http://cialisky.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 12:30 ب.ظ

Terrific data, Kudos!
cialis 30 day sample only best offers 100mg cialis acheter du cialis a geneve cialis coupon we choice cialis pfizer india cialis venta a domicilio when can i take another cialis generic cialis 20mg tablets prix de cialis venta de cialis canada
viagra canada
سه شنبه 23 مرداد 1397 08:10 ق.ظ

Fine info. Regards.
where to buy viagra in malaysia online pharmacy generic viagra price on viagra buy viagra usa online buy viagra cheap online cheapest viagra pills online cheap viagra prescription can u buy viagra over the counter buy viagra without a prescription buy viagra online uk no prescription
Online viagra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 07:02 ب.ظ

You suggested it effectively!
viagra online usa buy viagra pay with paypal buy viagra online india sildenafil uk buy viagra online generic cheap online viagra uk how to get viagra free purchase viagra online uk where can i buy real viagra where can i order viagra online
Cialis generic
شنبه 18 فروردین 1397 08:34 ب.ظ

You stated that terrifically.
cialis ahumada try it no rx cialis generic cialis levitra recommended site cialis kanada cialis prices in england non 5 mg cialis generici dosagem ideal cialis free generic cialis cialis prezzo al pubblico cialis generico
Cialis canada
یکشنبه 5 فروردین 1397 03:33 ق.ظ

Really a lot of good material.
cialis prezzo in linea basso cialis professional from usa sublingual cialis online acheter cialis kamagra cialis 100 mg 30 tablet cheap cialis cialis name brand cheap generic cialis in vietnam online cialis cialis bula
Generic cialis
پنجشنبه 2 فروردین 1397 11:02 ب.ظ

Incredible a good deal of superb advice!
where do you buy cialis cialis daily cialis coupons buying brand cialis online cialis 5 mg funziona cialis patent expiration best generic drugs cialis sublingual cialis online we recommend cialis info venta cialis en espaa
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30